Xơ vữa động mạch: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa

Xơ vữa động mạch là tình trạng các mảng bám tích tụ bên trong thành động mạch, khiến lòng mạch dần bị thu hẹp và làm giảm khả năng lưu thông máu. Đây là vấn đề cần được quan tâm vì có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan quan trọng như tim, não, thận, tay và chân.

Xơ vữa động mạch hình thành thế nào

Động mạch là hệ thống mạch máu đưa máu giàu oxy từ tim đến các cơ quan. Khi các chất như cholesterol, chất béo, canxi, tế bào viêm và mô xơ tích tụ trong thành mạch, chúng hình thành mảng xơ vữa. Theo thời gian, mảng bám làm thành mạch dày hơn, cứng hơn và kém đàn hồi.

Khi lòng động mạch bị thu hẹp, máu khó lưu thông đến các mô và cơ quan. Nếu xảy ra ở động mạch vành, người bệnh có thể tăng nguy cơ đau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ tim. Nếu ở động mạch dẫn máu lên não, nguy cơ thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ có thể tăng lên.

Quá trình này thường bắt đầu khi lớp nội mạc bên trong thành mạch bị tổn thương. Sau đó, cholesterol và các chất khác trong máu dễ tích tụ tại vị trí tổn thương.

Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

1. Mỡ máu cao và cholesterol LDL tăng

Cholesterol là chất cần thiết cho cơ thể, nhưng khi cholesterol LDL — thường được gọi là "cholesterol xấu" — tăng cao, nguy cơ hình thành mảng bám cũng tăng theo. Người có mỡ máu cao thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, nên kiểm tra định kỳ là cách quan trọng để phát hiện sớm.

2. Hút thuốc lá

Hút thuốc chủ động hay hít phải khói thuốc thụ động đều có thể gây hại. Các chất độc trong khói thuốc có thể làm tổn thương lớp lót bên trong thành mạch và làm giảm cholesterol tốt HDL.

3. Tăng huyết áp

Áp lực máu cao kéo dài gây tổn thương thành mạch, tạo điều kiện cho mảng bám hình thành.

4. Đái tháo đường

Đường huyết cao kéo dài ảnh hưởng đến thành mạch và thúc đẩy quá trình xơ vữa.

5. Thừa cân, ít vận động và chế độ ăn chưa hợp lý

Khẩu phần nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn góp phần làm tăng cholesterol LDL.

Dấu hiệu cần chú ý

Giai đoạn đầu thường không có triệu chứng. Khi lòng mạch hẹp đáng kể, biểu hiện phụ thuộc vào vị trí bị ảnh hưởng:

• Động mạch vành: đau thắt ngực, tức ngực, khó thở khi gắng sức.
• Động mạch não: chóng mặt, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ.
• Động mạch chi dưới: đau bắp chân khi đi bộ và giảm khi nghỉ, chân lạnh, vết thương lâu lành.

Cách phòng ngừa

• Kiểm tra mỡ máu, huyết áp và đường huyết định kỳ.
• Bỏ thuốc lá và tránh khói thuốc thụ động.
• Vận động đều đặn, khoảng 150 phút mỗi tuần ở cường độ vừa.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Điều chỉnh chế độ ăn: tăng rau xanh, trái cây, cá béo giàu omega-3, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt; giảm đồ chiên rán, thịt chế biến sẵn, đường và muối.
• Hạn chế rượu bia.
• Quản lý căng thẳng và ngủ đủ giấc.
• Nếu đã có bệnh nền, tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn.

Đọc bài đầy đủ: Vì sao động mạch bị xơ vữa? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa.